وقتی چند روز بعد از نصب براکت متوجه میشوید که اشتهای سابق را ندارید یا بعضی غذاها را به سختی میجوید، طبیعی است که یک سؤال به ذهنتان برسد: آیا ارتودنسی باعث لاغری میشود؟
واقعیت این است که لاغری در دوران ارتودنسی در بعضی افراد دیده میشود، اما این اتفاق معمولاً به تغییر موقت در الگوی غذا خوردن مربوط است، نه اینکه خود دستگاه ارتودنسی مستقیماً چربی بدن را کاهش دهد. بعد از نصب یا تنظیم دستگاه ثابت، حساسیت و ناراحتی دندانها ممکن است جویدن غذاهای سفت را دشوارتر کند و فرد برای مدتی به سمت غذاهای نرمتر برود. پژوهشهای انجامشده نیز تغییر در عادات غذایی و وزن را در بخشی از بیماران گزارش کردهاند، اما این تغییرات لزوماً پایدار نیستند.
نکته مهمتر این است که کاهش وزن نباید به هدفی برای درمان ارتودنسی تبدیل شود. اگر فرد به دلیل ناراحتی ناشی از درمان نتواند انرژی و مواد مغذی مورد نیاز بدنش را دریافت کند، مسئله دیگر صرفاً وزن نیست؛ کیفیت تغذیه و سلامت عمومی نیز اهمیت پیدا میکند.
در ادامه بررسی میکنیم چرا وزن بعضی افراد در شروع ارتودنسی تغییر میکند، چه غذاهایی میتوانند دریافت کافی انرژی و پروتئین را آسانتر کنند و چه زمانی کاهش وزن نیاز به پیگیری پزشکی دارد.
آیا ارتودنسی باعث لاغری میشود؟
ارتودنسی برای اصلاح نامرتبی دندانها، مشکلات بایت و روابط نامناسب دندان و فک انجام میشود و روش کاهش وزن محسوب نمیشود.
با این حال، درمان ارتودنسی میتواند به شکل غیرمستقیم روی عادات غذایی اثر بگذارد. وقتی براکتها تازه نصب شدهاند یا سیم ارتودنسی تنظیم شده است، دندانها ممکن است برای مدتی حساس شوند. در چنین شرایطی جویدن غذاهای سفت یا ترد راحت نیست و فرد ممکن است مقدار یا نوع غذای مصرفی خود را تغییر دهد.
یک مطالعه آیندهنگر روی بیماران تحت درمان ارتودنسی ثابت نشان داد که شاخص توده بدنی در سه ماه نخست کاهش داشت، اما این تغییر در ادامه درمان پایدار نماند و در پایان یک سال تفاوت معناداری مشاهده نشد.
از طرف دیگر، یک مطالعه جدیدتر نیز کاهش وزن پس از شروع ارتودنسی ثابت را گزارش کرده است؛ اما چون این مطالعه روی گروه مشخصی از افراد انجام شده، نمیتوان نتیجه آن را به همه بیماران ارتودنسی تعمیم داد.
پس پاسخ کوتاه این است: ممکن است ارتودنسی در بعضی افراد با کاهش وزن همراه شود، اما این کاهش وزن قابل پیشبینی، هدف درمان یا لزوماً دائمی نیست.
چرا در دوران ارتودنسی وزن کم میکنیم؟
دلایل مختلفی میتوانند در این اتفاق نقش داشته باشند و معمولاً همه آنها همزمان وجود ندارند.
۱. کاهش موقت اشتها
در روزهای ابتدایی پس از نصب براکت یا تنظیم سیم، حساسیت دندانها میتواند میل فرد به غذا خوردن را کاهش دهد. حتی اگر فرد گرسنه باشد، ممکن است به دلیل اینکه جویدن برایش ناخوشایند است، غذای کمتری بخورد.
این وضعیت در بسیاری از افراد با گذشت زمان بهتر میشود و بدن به شرایط جدید عادت میکند.
۲. تغییر بافت غذا
فردی که پیش از ارتودنسی بدون مشکل سیب، هویج خام، آجیل یا غذاهای سفت میخورده، ممکن است بعد از نصب براکت مجبور شود انتخابهای خود را تغییر دهد.
در نتیجه ممکن است برای مدتی:
غذاهای نرمتر انتخاب کند.
خوراکیهای سفت و ترد را کنار بگذارد.
غذا را به قطعات کوچکتر تقسیم کند.
مدت زمان بیشتری برای غذا خوردن صرف کند.
تعداد بعضی میانوعدهها را کاهش دهد.
مرور نظاممند جدیدی که تغییرات رژیم غذایی بیماران دارای براکت ثابت و الاینر شفاف را بررسی کرده، نشان میدهد محدودیتهای غذایی در ماههای ابتدایی در گروه براکت ثابت بیشتر بوده است؛ البته کیفیت شواهد از پایین تا متوسط گزارش شده و نتایج باید با احتیاط تفسیر شوند.
۳. کاهش میانوعدهها
در بعضی افراد، تغییر شرایط خوردن باعث میشود تعداد دفعات غذا خوردن کاهش پیدا کند.
این مسئله در افرادی که از الاینر شفاف استفاده میکنند نیز ممکن است رخ دهد؛ زیرا برای خوردن و نوشیدن بسیاری از مواد غذایی باید الاینر از دهان خارج شود و سپس دندانها تمیز شوند و الاینر دوباره در جای خود قرار بگیرد.
بنابراین ممکن است بعضی افراد به صورت ناخودآگاه کمتر سراغ میانوعده بروند.
نکته مهم: کاهش تعداد میانوعدهها لزوماً به معنای کاهش وزن ناسالم نیست. اگر وعدههای اصلی همچنان از نظر انرژی، پروتئین، ویتامینها و مواد معدنی مناسب باشند، کاهش خوراکیهای پراکنده در طول روز میتواند صرفاً یک تغییر در الگوی غذایی باشد.
آیا لاغری در دوران ارتودنسی طبیعی است؟
اگر منظور از «طبیعی» این باشد که آیا چنین اتفاقی در برخی بیماران مشاهده میشود، بله. اما این عبارت نباید به این معنا برداشت شود که هر مقدار کاهش وزن در دوران ارتودنسی طبیعی یا بیاهمیت است.
مطالعات موجود نشان میدهند که تغییر وزن در ابتدای درمان ممکن است رخ دهد و در برخی افراد بعداً وزن به وضعیت قبلی نزدیک شود. یک پژوهش نیز نشان داده است که تغییرات BMI در سه ماه اول بیشتر بوده و در ادامه سال تا حد زیادی به وضعیت پیش از درمان برگشته است.
بنابراین بهتر است به جای تمرکز صرف روی عدد ترازو، چند سؤال را از خودتان بپرسید:
آیا وعدههای غذاییتان را به طور منظم دریافت میکنید؟
آیا کاهش وزن ناخواسته و ادامهدار است؟
آیا به دلیل ناراحتی، عملاً غذای بسیار کمی میخورید؟
آیا احساس ضعف یا خستگی غیرمعمول دارید؟
آیا غذا خوردن همچنان برایتان دشوار است؟
اگر پاسخ چند مورد مثبت است، بهتر است موضوع را با متخصص ارتودنسی و در صورت نیاز پزشک یا متخصص تغذیه مطرح کنید.
در دوران ارتودنسی برای جلوگیری از کاهش وزن چه بخوریم؟
هدف این نیست که بیمار صرفاً غذاهای پرکالری مصرف کند. کیفیت غذا اهمیت زیادی دارد.
اگر جویدن غذاهای معمول دشوار شده، میتوان همان مواد غذایی را با روش آمادهسازی مناسبتری مصرف کرد.
منابع پروتئین
پروتئین برای حفظ توده عضلانی و تأمین نیازهای بدن اهمیت دارد. گزینههایی مانند موارد زیر میتوانند در قالب غذاهای نرمتر استفاده شوند:
تخممرغ
ماست و لبنیات
مرغ و ماهی نرم
گوشت چرخکرده در غذاهای مناسب
حبوبات پخته و نرم
عدسی
کره مغزها در صورت مناسب بودن برای شرایط فرد
منابع انرژی
اگر فرد نمیتواند حجم زیادی غذا بخورد، بهتر است وعدههای غذایی از نظر ارزش تغذیهای متراکم باشند.
برای مثال:
برنج و غذاهای نرم همراه آن
سیبزمینی پخته یا پوره
جو دوسر
لبنیات
تخممرغ
سوپهای حاوی حبوبات و پروتئین
اسموتیهای مغذی بدون قند افزوده زیاد
میوه و سبزیجات
محدودیت جویدن به معنای حذف میوه و سبزیجات نیست.
میتوان بسیاری از آنها را به شکل پوره، پخته، رندهشده یا در غذاهای نرم مصرف کرد. البته نوع آمادهسازی باید با دستورهای مربوط به دستگاه ارتودنسی نیز سازگار باشد.
یک برنامه غذایی ساده برای دوران ارتودنسی
لازم نیست برای همه بیماران یک رژیم غذایی یکسان تجویز شود. نیاز انرژی و مواد مغذی هر فرد به سن، وزن، سطح فعالیت، شرایط جسمی و هدف تغذیهای او بستگی دارد.
اما برای درک بهتر، یک الگوی ساده میتواند این شکل را داشته باشد:
وعده | نمونه انتخاب مناسب |
|---|---|
صبحانه | تخممرغ نرم + نان نرم + لبنیات |
میانوعده | ماست + میوه نرم |
ناهار | برنج نرم + مرغ یا گوشت نرم + سبزیجات پخته |
میانوعده | اسموتی مغذی یا ماست |
شام | سوپ حاوی حبوبات و پروتئین یا غذای نرم مشابه |
این جدول رژیم لاغری یا افزایش وزن نیست؛ فقط نمونهای از نحوه انتخاب غذاهایی است که جویدن آنها در دوران ارتودنسی سادهتر است.
اگر وزن شما پیش از درمان پایین بوده، در سن رشد هستید، ورزش حرفهای انجام میدهید یا کاهش وزن قابل توجهی پیدا کردهاید، بهتر است برنامه غذایی اختصاصی از متخصص تغذیه دریافت کنید.
آیا باید برای لاغری در دوران ارتودنسی کالری کمتری مصرف کنیم؟
خیر؛ دستکم نباید صرفاً به دلیل داشتن براکت یا الاینر، خودسرانه مصرف کالری را محدود کنید.
گاهی فردی که به دلیل ارتودنسی کمتر غذا میخورد، تصور میکند این اتفاق فرصت خوبی برای لاغری است. اما اگر کاهش دریافت انرژی با کمبود پروتئین، ریزمغذیها یا سایر مواد ضروری همراه شود، مسئله دیگر یک کاهش وزن ساده نیست.
از طرف دیگر، شواهد موجود درباره ارتباط مستقیم تغذیه و موفقیت درمان ارتودنسی هنوز کاملاً قطعی نیست. یک مرور نظاممند و متاآنالیز نیز نتوانسته رابطه علت و معلولی مشخصی میان تغذیه مناسب و اثربخشی درمان ارتودنسی اثبات کند.
بنابراین بهتر است دو موضوع را از هم جدا کنیم:
ارتودنسی برای اصلاح دندان و فک است.
رژیم غذایی برای مدیریت وزن و تأمین نیازهای بدن است.
ترکیب این دو بدون برنامه تخصصی، ایده مناسبی نیست.
لاغری با ارتودنسی ثابت با اینویزیلاین فرق دارد؟
ممکن است تفاوتهایی در الگوی غذا خوردن ایجاد شود، اما نمیتوان گفت یکی از این دو روش ذاتاً باعث لاغری میشود.
در ارتودنسی ثابت، براکت و سیم در دهان قرار دارند و بیمار ممکن است به دلیل حساسیت یا محدودیتهای مربوط به شکستن و آسیب دستگاه، بعضی غذاها را کمتر مصرف کند.
در اینویزیلاین، الاینر هنگام خوردن غذا خارج میشود. همین فرایند ممکن است در بعضی افراد تعداد دفعات خوردن میانوعده را کاهش دهد، اما این موضوع به رفتار غذایی فرد بستگی دارد و نباید به عنوان اثر قطعی درمان در نظر گرفته شود.
پژوهشهای جدید نیز نشان دادهاند که محدودیتهای غذایی در ماههای ابتدایی در بیماران دارای براکت ثابت میتواند بیشتر از بیماران دارای الاینر باشد، اما تفاوتها در طول زمان یکسان نیستند و قطعیت شواهد محدود است.
اگر درباره تفاوت این دو روش برای شرایط خودتان سؤال دارید، ارزیابی توسط دکتر میترا قره گزلو میتواند مشخص کند کدام روش با وضعیت دندانها، فک و نیاز درمانی شما سازگارتر است.
چه غذاهایی در دوران ارتودنسی هم مغذی هستند و هم خوردنشان آسانتر است؟
یکی از اشتباهات رایج این است که فرد بعد از نصب براکت، فهرست غذاهای ممنوع را آنقدر جدی میگیرد که انتخابهای غذاییاش بسیار محدود میشود.
در حالی که مسئله اصلی معمولاً نحوه آمادهسازی غذا است.
مثلاً به جای حذف کامل سبزیجات، میتوان آنها را پخت. به جای حذف گوشت، میتوان از گوشت نرم، چرخکرده یا غذاهایی استفاده کرد که نیاز به جویدن شدید ندارند.
انتخابهای کاربردی
تخممرغ آبپز یا املت نرم
ماست و پنیر
سوپهای مغذی
عدسی
حبوبات کاملاً پخته
ماهی نرم
مرغ ریشریش و نرم
پوره سیبزمینی
برنج نرم
جو دوسر
میوههای نرم یا پورهشده
در مقابل، غذاهای بسیار سفت، چسبناک یا ترد میتوانند هم جویدن را دشوار کنند و هم احتمال آسیب به اجزای دستگاه را افزایش دهند.
بعد از هر بار تنظیم ارتودنسی چه تغذیهای داشته باشیم؟
ممکن است بعد از تنظیم سیم یا تغییرات درمانی، دندانها برای مدتی حساستر باشند. در چنین شرایطی انتخاب غذاهای نرمتر میتواند غذا خوردن را راحتتر کند.
این دوره معمولاً نباید به معنای حذف وعدههای غذایی باشد.
یک روش ساده این است که برای چند روز، غذاهایی را انتخاب کنید که:
نیاز به گاز زدن شدید نداشته باشند.
به راحتی جویده شوند.
پروتئین کافی داشته باشند.
از نظر انرژی و مواد مغذی ارزش مناسبی داشته باشند.
با توصیههای متخصص ارتودنسی درباره مراقبت از دستگاه سازگار باشند.
پژوهشهای مربوط به تغییرات تغذیهای پس از تنظیم دستگاه نیز نشان دادهاند که تغییر در دریافت بعضی مواد مغذی میتواند رخ دهد؛ به همین دلیل توجه به کیفیت انتخابهای غذایی اهمیت دارد.
نکته کاربردی: اگر بعد از تنظیم ارتودنسی اشتهایتان کم شده، به جای اینکه یک وعده بزرگ را به زور بخورید، میتوانید در صورت سازگار بودن با نیازهای غذاییتان، وعدههای کوچکتر و مغذیتر داشته باشید.
آیا کاهش وزن شدید در دوران ارتودنسی طبیعی است؟
خیر. نباید هر مقدار کاهش وزن را صرفاً به ارتودنسی نسبت داد.
اگر وزن بدون اینکه قصد کاهش وزن داشته باشید به شکل قابل توجهی پایین میآید، یا این روند ادامه پیدا میکند، بهتر است علت آن بررسی شود. ممکن است تغییر رژیم غذایی نقش داشته باشد، اما عوامل دیگری نیز میتوانند در کاهش وزن مؤثر باشند.
چه زمانی بهتر است موضوع را پیگیری کنید؟
چکلیست:
کاهش وزن ادامهدار است.
اشتهای شما برای مدت طولانی کم شده است.
تقریباً نمیتوانید غذاهای معمول خود را بخورید.
هنگام غذا خوردن درد قابل توجه دارید.
احساس ضعف یا خستگی غیرمعمول پیدا کردهاید.
وعدههای غذاییتان به شکل محسوسی کمتر شده است.
کاهش وزن با علائم دیگری همراه شده است.
اگر چنین شرایطی وجود دارد، موضوع را فقط به ارتودنسی نسبت ندهید. متخصص ارتودنسی میتواند وضعیت دستگاه و مشکلات احتمالی مربوط به آن را بررسی کند و در صورت نیاز، شما را برای ارزیابی تغذیهای یا پزشکی مناسب راهنمایی کند.
⚠️ هشدار: اگر کاهش وزن شدید یا ناخواسته همراه با علائمی مانند ضعف قابل توجه، سرگیجه، استفراغ مداوم یا ناتوانی در خوردن و نوشیدن باشد، صرفاً منتظر جلسه بعدی ارتودنسی نمانید و برای ارزیابی پزشکی اقدام کنید.
آیا میتوان از ارتودنسی به عنوان روش لاغری استفاده کرد؟
خیر.
این ایده ممکن است از تجربه افرادی ناشی شده باشد که بعد از شروع درمان، به دلیل تغییر رژیم غذایی کمی وزن کم کردهاند. اما چنین تغییری را نمیتوان به عنوان یک روش درمانی برای کاهش وزن در نظر گرفت.
حتی پژوهشهایی که کاهش وزن پس از شروع ارتودنسی را گزارش کردهاند، لزوماً نشان نمیدهند که این کاهش وزن مطلوب یا قابل استفاده به عنوان یک روش مدیریت وزن است. برای مثال، یک مطالعه روی بیماران دارای ارتودنسی ثابت کاهش وزن در ماههای اول را گزارش کرد، اما این یافته به تنهایی نمیتواند ارتودنسی را به عنوان مداخلهای برای کنترل وزن مطرح کند.
ارتودنسی باید بر اساس نیازهای دندانی و فکی فرد برنامهریزی شود، نه بر اساس عدد روی ترازو.
اگر نمیخواهیم در دوران ارتودنسی وزن کم کنیم، چه کار کنیم؟
به جای تمرکز وسواسگونه روی وزن، بهتر است روی دریافت کافی و منظم غذا تمرکز کنید.
چند اصل ساده میتواند کمککننده باشد:
وعدههای غذایی را حذف نکنید.
غذاهای نرم اما مغذی انتخاب کنید.
در هر وعده منبعی از پروتئین داشته باشید.
میوه و سبزیجات را به شکل مناسب برای شرایط ارتودنسی مصرف کنید.
در صورت ناتوانی در خوردن غذاهای معمول، روش آمادهسازی آنها را تغییر دهید.
آب کافی بنوشید.
بهداشت دهان و دندان را جدی بگیرید.
اگر کاهش وزن ادامهدار است، آن را با متخصص مطرح کنید.
در صورت نیاز به درمان با براکتهای ثابت، مراجعه به کلینیک ارتودنسی تهران میتواند فرصتی برای ارزیابی وضعیت دندانها، طرح درمان و دریافت توصیههای متناسب با شرایط فردی باشد.
نقش متخصص ارتودنسی در تغییرات غذایی بیمار چیست؟
ارتودنتیست فقط وضعیت حرکت دندانها را بررسی نمیکند. در طول درمان، بیمار درباره مراقبت از دستگاه، رعایت بهداشت، محدودیتهای غذایی و مشکلات احتمالی نیز سؤالهایی خواهد داشت.
مثلاً اگر براکت باعث زخم شدن گونه شده باشد، سیمی آزاردهنده باشد یا بیمار به دلیل حساسیت دندانها نتواند غذا بخورد، ابتدا باید علت مشکل مشخص شود.
اگر فردی در حال دریافت خدمات ارتودنسی ثابت شمال تهران است، توصیههای غذایی نیز باید متناسب با دستگاه، مرحله درمان و شرایط دهان او ارائه شود. محل مطب به تنهایی تعیینکننده کیفیت درمان نیست؛ چیزی که اهمیت دارد ارزیابی دقیق، طرح درمان مناسب و پیگیری منظم بیمار است.
مطب دکتر میترا قره گزلو در زعفرانیه قرار دارد، اما اطلاعات این مقاله برای افرادی نوشته شده که در هر نقطهای از تهران یا خارج از آن تحت درمان ارتودنسی هستند و میخواهند تغذیه خود را بهتر مدیریت کنند.
جمعبندی؛ لاغری در دوران ارتودنسی
لاغری در دوران ارتودنسی ممکن است در بعضی افراد، بهخصوص در ماههای ابتدایی درمان، به دلیل تغییر عادات غذایی، حساسیت دندانها و دشوار شدن جویدن برخی غذاها اتفاق بیفتد. با این حال، این تغییر معمولاً نباید به عنوان هدف درمان در نظر گرفته شود و شواهد موجود نیز نشان نمیدهند که ارتودنسی یک روش کاهش وزن باشد.
اگر در طول درمان نمیتوانید غذای کافی دریافت کنید یا کاهش وزن شما ادامهدار شده است، بهتر است مسئله را با متخصص ارتودنسی در میان بگذارید. ارزیابی شرایط دستگاه و وضعیت دهان میتواند مشخص کند آیا مشکل از روند درمان و محدودیتهای غذایی ناشی از آن است یا نیاز به بررسی دیگری وجود دارد.
برای افرادی که قصد شروع درمان یا بررسی وضعیت فعلی خود را دارند، میتوانند برای آشنایی بیشتر با روند درمان و دریافت مشاوره متناسب با شرایط دندان و فک، با دکتر میترا قره گزلو مشورت کنند.
