جرم گیری دندان در خانه؛ چه چیزهایی واقعاً در خانه قابل کنترل هستند؟

مقدمه

یک روز هنگام مسواک زدن متوجه لایه ای زرد، قهوه ای یا حتی سیاه رنگ پشت دندان هایتان می شوید. اولین چیزی که به ذهن می رسد این است که «حتماً جرم است؛ چطور می توانم جرم گیری دندان در خانه را انجام بدهم؟» جست وجوی این عبارت هم معمولاً شما را به روش هایی مثل جوش شیرین، زردچوبه، سرکه یا ابزارهای مخصوص تراشیدن جرم می رساند.

اما قبل از امتحان کردن هر روش خانگی، یک سؤال مهم تر وجود دارد: چیزی که روی دندان می بینید واقعاً جرم است؟

پلاک دندانی، جرم یا تارتار و لکه های سطحی ظاهر مشابهی ندارند و روش برخورد با آنها هم یکسان نیست. پلاک نرم را می توان با مسواک و تمیز کردن بین دندان ها کنترل کرد، اما وقتی پلاک سخت و معدنی می شود، به جرم تبدیل می شود و دیگر با مسواک معمولی از سطح دندان جدا نمی شود. منابع دندان پزشکی معتبر نیز تأکید می کنند که تارتار تشکیل شده به پاکسازی حرفه ای نیاز دارد.

بنابراین اگر هدفتان از جست وجوی «از بین بردن جرم دندان در خانه» این است که دندان ها تمیزتر شوند، راهکار درست لزوماً تراشیدن چیزی از روی دندان نیست. ابتدا باید مشخص شود با چه نوع رسوب یا تغییر رنگی روبه رو هستید.

جرم دندان دقیقاً چیست؟

جرم دندان یا Dental Calculus / Tartar در واقع پلاک دندانی سخت شده است. پلاک یک لایه چسبنده حاوی باکتری است که به طور مداوم روی دندان تشکیل می شود. اگر پلاک به اندازه کافی از روی دندان پاک نشود، مواد معدنی موجود در بزاق می توانند باعث سخت شدن آن شوند.

در مرحله ای که رسوب هنوز نرم است، مسواک زدن صحیح و تمیز کردن فضای بین دندان ها می تواند به حذف آن کمک کند. اما جرم سخت شده به سطح دندان می چسبد و مسواک معمولی نمی تواند آن را جدا کند.

به همین دلیل، هدف مراقبت خانگی باید بیشتر پیشگیری از تشکیل جرم جدید باشد، نه تراشیدن جرم قدیمی.

تفاوت پلاک، جرم و لکه دندان

این تفاوت مهم است؛ چون ممکن است چیزی که فرد «جرم سیاه» تصور می کند، در واقع لکه سطحی یا تغییر رنگ دیگری باشد. تشخیص دقیق فقط با نگاه کردن به عکس یا مقایسه با تصاویر اینترنتی امکان پذیر نیست.

چرا جرم بیشتر پشت دندان ها دیده می شود؟

اگر جرم را پشت دندان های جلویی فک پایین می بینید، محل مشاهده آن چندان عجیب نیست. خروجی غدد بزاقی در نزدیکی بخش داخلی دندان های فک پایین قرار دارد و تماس مداوم این ناحیه با بزاق می تواند محیط مناسبی برای تجمع و معدنی شدن پلاک ایجاد کند.

فضاهای نزدیک لثه نیز به دلیل دسترسی دشوارتر هنگام مسواک زدن، ممکن است بیشتر در معرض تجمع پلاک قرار بگیرند.

به همین دلیل جست وجوی عبارت از بین بردن جرم پشت دندان در خانه بسیار رایج است؛ اما پشت دندان بودن جرم به این معنی نیست که باید با ابزار تیز یا فلزی آن را در خانه بتراشید.

اگر رسوب سخت شده باشد، روش ایمن تر این است که دندان پزشک یا متخصص مربوط به بهداشت دهان آن را بررسی و در صورت نیاز پاکسازی حرفه ای انجام دهد.

آیا از بین بردن جرم دندان در خانه امکان پذیر است؟

اگر منظور از جرم، رسوب سخت و معدنی شده باشد، پاسخ کوتاه خیر است.

مسواک، نخ دندان و محصولات مراقبت از دهان برای کنترل پلاک و جلوگیری از تجمع مجدد آن اهمیت زیادی دارند، اما جرم سخت شده را نمی توان مانند پلاک نرم با آنها برداشت.

انجمن دندان پزشکی آمریکا نیز توضیح می دهد که پلاک باقی مانده می تواند سخت شده و به تارتار تبدیل شود و تارتار تنها با پاکسازی حرفه ای برداشته می شود.

بنابراین «بهترین روش جرم گیری دندان در خانه» از نظر علمی، تراشیدن جرم نیست؛ بلکه جلوگیری از تشکیل جرم جدید و کنترل پلاک روزانه است.

در خانه چه کاری واقعاً مفید است؟

• روزی دو بار دندان ها را با خمیردندان حاوی فلوراید مسواک بزنید.

• فضای بین دندان ها را هر روز با نخ دندان یا ابزار مناسب تمیز کنید.

• اطراف خط لثه را هنگام مسواک زدن نادیده نگیرید.

• اگر ارتودنسی ثابت دارید، اطراف براکت ها و زیر سیم را با دقت بیشتری تمیز کنید.

• در صورت توصیه دندان پزشک، از دهانشویه مناسب استفاده کنید.

• برای لکه های سطحی، ابتدا علت تغییر رنگ را مشخص کنید و صرفاً به دنبال روش های ساینده نباشید.

تمیز کردن بین دندان ها اهمیت ویژه ای دارد، زیرا مسواک به تنهایی نمی تواند تمام سطوح بین دندانی را به خوبی تمیز کند و پلاک باقی مانده در این نواحی می تواند زمینه ساز مشکلات لثه و پوسیدگی شود.

آیا جرم سیاه دندان را می توان در خانه از بین برد؟

عبارت از بین بردن جرم سیاه دندان در خانه کمی گمراه کننده است؛ چون رنگ تیره به تنهایی مشخص نمی کند که رسوب مشاهده شده چیست.

جرم ممکن است در ابتدا زرد یا سفید مایل به قهوه ای باشد و با گذشت زمان و جذب رنگدانه های محیطی تیره تر به نظر برسد. از طرف دیگر، لکه های ناشی از چای، قهوه، دخانیات یا سایر عوامل هم می توانند باعث ایجاد نواحی تیره روی دندان شوند.

حتی بعضی تغییرات رنگی ممکن است مربوط به خود دندان یا پوسیدگی باشند و با جرم گیری ساده برطرف نشوند.

پس اگر یک لکه سیاه یا قهوه ای روی دندان دارید، هدف نباید این باشد که هر طور شده آن را در خانه جدا کنید. هدف اول باید مشخص کردن علت آن باشد.

یک مثال ساده

فرض کنید فردی پشت دندان پایین خود یک رسوب تیره و سفت می بیند. او با ناخن یا ابزار فلزی سعی می کند آن را جدا کند. ممکن است بخشی از رسوب جدا شود، اما این کار نه تنها تشخیص علت را حل نکرده، بلکه ممکن است باعث آسیب به لثه یا خراش سطح دندان شود.

در مقابل، اگر همان ناحیه توسط دندان پزشک بررسی شود، مشخص می شود که آیا با جرم، لکه، پوسیدگی یا مشکل دیگری روبه رو هستیم و آیا پاکسازی حرفه ای لازم است یا خیر.

آیا جرم گیری دندان با جوش شیرین در خانه مؤثر است؟

جوش شیرین را نمی توان به عنوان جایگزین جرم گیری حرفه ای معرفی کرد.

برخی محصولات دندانی از ترکیبات ساینده کنترل شده برای کمک به پاک کردن لکه های سطحی استفاده می کنند، اما این موضوع با حذف جرم سخت شده تفاوت دارد. حتی درباره روش های خانگی حاوی جوش شیرین نیز شواهد کافی برای اینکه بتوانند جرم دندان را از بین ببرند وجود ندارد.

بنابراین اگر هدف شما جرم گیری دندان با جوش شیرین در خانه است، بهتر است این تصور را کنار بگذارید که سایش بیشتر یعنی تمیزی بیشتر.

محصولات دندانی استاندارد برای استفاده روزانه با ترکیبات و میزان سایندگی مشخص تولید می شوند. استفاده خودسرانه از مواد خانگی و روش های ساینده می تواند با هدف مراقبت از دندان متفاوت باشد.

نکته مهم

جوش شیرین ممکن است در برخی فرمولاسیون های محصولات دندانی وجود داشته باشد، اما این به معنی مناسب بودن استفاده مستقیم و مکرر از پودر جوش شیرین برای تراشیدن جرم نیست.

اگر روی دندان رسوب سخت وجود دارد، سایش آن در خانه راه حل مناسبی برای حذف تارتار نیست.

آیا جرم گیری دندان با زردچوبه در خانه جواب می دهد؟

برای جرم گیری دندان با زردچوبه در خانه نیز شواهدی وجود ندارد که بتواند جرم سخت شده را از سطح دندان حذف کند.

زردچوبه در فضای مجازی گاهی به عنوان یک ماده طبیعی برای تمیز کردن یا سفید کردن دندان معرفی می شود، اما طبیعی بودن یک ماده به معنی مناسب بودن آن برای حذف تارتار نیست.

حتی اگر یک ماده بتواند مقداری لکه سطحی را تغییر دهد، این موضوع با حذف جرم معدنی شده تفاوت دارد.

اگر تغییر رنگ دندان دغدغه اصلی شماست، بهتر است ابتدا مشخص شود که مشکل از جرم، لکه خارجی یا تغییر رنگ داخلی دندان است. روش درمانی مناسب برای هر کدام متفاوت است.

آیا می توان جرم دندان را سریع از بین برد؟

عبارت از بین بردن جرم دندان سریع معمولاً نشان دهنده این است که فرد دنبال یک راه فوری برای پاک کردن رسوب قابل مشاهده است.

اگر رسوب واقعاً تارتار سخت شده باشد، استفاده از مواد خانگی یا ابزارهای تراش دهنده راه امنی برای سریع تر کردن کار نیست. پاکسازی حرفه ای می تواند در صورت مناسب بودن شرایط، جرم های تشکیل شده را توسط ابزارهای مخصوص بردارد.

مدت و نوع پاکسازی هم به مقدار جرم، محل قرارگیری آن و وضعیت لثه بستگی دارد. در بعضی افراد پاکسازی ساده کافی است و در برخی شرایط، اگر جرم و التهاب در نواحی زیر خط لثه وجود داشته باشد، درمان تخصصی تری لازم می شود.

جرم گیری حرفه ای چگونه انجام می شود؟

خدمات جرم گیری دندان حرفه ای با هدف حذف پلاک و رسوبات سخت شده از سطوح دندان انجام می شود.

در پاکسازی معمول، دندان پزشک یا متخصص بهداشت دهان با بررسی وضعیت دهان مشخص می کند که رسوب در کدام نواحی وجود دارد و چه نوع پاکسازی مورد نیاز است. پس از برداشتن رسوبات، ممکن است پولیش برای حذف برخی لکه های سطحی و صاف تر شدن سطح دندان انجام شود.

در افرادی که بیماری لثه دارند، موضوع می تواند متفاوت باشد. در بعضی موارد، پاکسازی عمیق تر شامل برداشتن پلاک و جرم از بالای خط لثه و زیر آن و در صورت نیاز صاف کردن سطوح ریشه مطرح می شود.

این نوع درمان را نمی توان با جرم گیری خانگی جایگزین کرد، زیرا نیازمند ارزیابی وضعیت لثه و عمق پاکت های اطراف دندان است.

جرم گیری با جرم گیری خانگی چه تفاوتی دارد؟

نکته اصلی این جدول این است که مراقبت خانگی و جرم گیری حرفه ای رقیب یکدیگر نیستند. مراقبت روزانه کمک می کند جرم کمتری تشکیل شود؛ پاکسازی حرفه ای برای زمانی است که رسوب سخت شده یا مشکلات لثه وجود دارد.

اگر جرم دندان دارم، چه کار کنم؟

اگر مطمئن نیستید چیزی که روی دندان دیده می شود جرم است، به جای شروع روش های خانگی این مراحل را دنبال کنید:

چک لیست

• مشخص کنید تغییر رنگ یا رسوب دقیقاً در کدام قسمت دندان قرار دارد.

• ببینید آیا رسوب با مسواک معمولی پاک می شود یا خیر.

• اگر رسوب سخت و چسبیده است، آن را با ابزار فلزی یا تیز نتراشید.

• اگر لثه اطراف آن قرمز، متورم یا خونریزی دهنده است، معاینه دندان پزشکی را جدی بگیرید.

• در صورت باقی ماندن رسوب، برای ارزیابی و پاکسازی حرفه ای مراجعه کنید.

• بعد از پاکسازی، روش صحیح مسواک و تمیز کردن بین دندان ها را برای جلوگیری از تشکیل مجدد پلاک یاد بگیرید.

باکس توصیه

اگر رسوب سخت شده است، آن را نکنید.

هدف مراقبت خانگی این نیست که ابزار جرم گیری جایگزین ابزار دندان پزشک شود. هدف، کنترل پلاک قبل از تبدیل شدن آن به جرم و حفظ سلامت لثه و دندان بین جلسات مراجعه است.

چه زمانی مراجعه به دندان پزشک مهم تر می شود؟

وجود جرم همیشه به معنی بیماری شدید لثه نیست، اما اگر همراه با علائم دیگری باشد، بهتر است بررسی حرفه ای را به تعویق نیندازید.

علائمی که نیاز به ارزیابی دندان پزشکی دارند

• خونریزی مکرر لثه هنگام مسواک یا تمیز کردن بین دندان ها

• تورم یا قرمزی واضح لثه

• بوی بد دهان که با رعایت بهداشت دهان ادامه پیدا می کند

• حساسیت یا درد مداوم

• عقب رفتن لثه

• لق شدن دندان

• تجمع رسوب در زیر خط لثه

• وجود لکه یا ناحیه تیره ای که علت آن مشخص نیست

هشدار: اگر تورم شدید دهان یا صورت، درد شدید، تب، ترشح چرکی یا مشکل در بلع و تنفس دارید، موضوع صرفاً جرم دندان نیست و باید ارزیابی پزشکی یا دندان پزشکی فوری انجام شود.

آیا جرم گیری به دندان آسیب می زند؟

یکی از نگرانی های رایج این است که جرم گیری باعث نازک شدن یا آسیب دیدن دندان شود.

در پاکسازی حرفه ای، هدف برداشتن رسوبات و پلاک تجمع یافته روی سطح دندان است، نه تراشیدن ساختار سالم دندان. احساس حساسیت موقت بعد از پاکسازی ممکن است در بعضی افراد ایجاد شود، به خصوص اگر رسوبات زیادی وجود داشته باشد یا نواحی حساس دندان پس از برداشتن جرم در معرض محیط دهان قرار بگیرند.

اما استفاده از ابزارهای خانگی برای تراشیدن رسوب، موضوع متفاوتی است. فرد در خانه نمی تواند با اطمینان تشخیص دهد مرز بین جرم و ساختار دندان کجاست و فشار یا ابزار نامناسب ممکن است به بافت نرم یا سطح دندان آسیب بزند.

چگونه از تشکیل جرم جدید جلوگیری کنیم؟

هیچ روش خانگی نمی تواند تضمین کند که جرم هرگز دوباره تشکیل نشود، اما کنترل منظم پلاک می تواند به کاهش تجمع آن کمک کند.

برنامه ساده مراقبت روزانه

صبح:
مسواک با خمیردندان فلورایددار.

در طول روز:
پس از وعده های غذایی، در صورت امکان دهان را با آب بشویید و از باقی ماندن مواد غذایی در اطراف لثه و بین دندان ها جلوگیری کنید.

شب:
مسواک دقیق و تمیز کردن بین دندان ها.

در فواصل مناسب:
معاینه دندان پزشکی و پاکسازی حرفه ای در صورت نیاز بالینی.

این رویکرد با توصیه های منابع معتبر دندان پزشکی همخوان است؛ مراقبت روزانه برای کنترل پلاک ضروری است، اما جای پاکسازی حرفه ای جرم تشکیل شده را نمی گیرد.

جمع بندی جرم گیری دندان در خانه؛ چه راهی واقعاً درست است؟

اگر به دنبال جرم گیری دندان در خانه هستید، مهم ترین نکته این است که بین «تمیز نگه داشتن دندان» و «برداشتن جرم سخت شده» تفاوت قائل شوید.

مسواک، خمیردندان فلورایددار و تمیز کردن بین دندان ها ابزارهای اصلی مراقبت خانگی هستند و به کنترل پلاک کمک می کنند. اما اگر پلاک به جرم سخت شده تبدیل شده باشد، جوش شیرین، زردچوبه، مسواک یا ابزارهای خانگی راه مطمئنی برای حذف آن نیستند.

به خصوص اگر چیزی که می بینید سیاه، قهوه ای یا در زیر لثه قرار دارد، بهتر است ابتدا علت آن مشخص شود. پاکسازی حرفه ای به دندان پزشک اجازه می دهد علاوه بر حذف رسوبات، وضعیت لثه و سایر مشکلات احتمالی دهان را نیز ارزیابی کند.

اگر در تهران به دنبال ارزیابی وضعیت دندان ها و لثه یا دریافت مشاوره درباره پاکسازی حرفه ای هستید، می توانید برای آشنایی بیشتر با خدمات و شرایط مراجعه به مطب دکتر میترا قره گزلو اقدام کنید. محل مطب در زعفرانیه است، اما ارزیابی و انتخاب روش مناسب برای هر فرد بر اساس وضعیت دهان و دندان او انجام می شود.