وقتی دندانها بعد از ارتودنسی شروع به ناراحتی میکنند، اولین چیزی که به ذهن میرسد این است که «الان چه کار کنم؟» خبر خوب این است که برای بسیاری از ناراحتیهای معمول ارتودنسی، لازم نیست سراغ روشهای پیچیده بروید. چند اقدام ساده با وسایلی که معمولاً در خانه پیدا میشوند میتوانند تحمل این دوره را آسانتر کنند.
در این مقاله مستقیماً سراغ روشهای کاربردی میرویم. اگر میخواهید بدانید ارتودنسی چقدر درد دارد و ناراحتی در مراحل مختلف درمان چه تفاوتی میکند، بهتر است مطلب مرتبط را نیز مطالعه کنید؛ اما اینجا تمرکز ما فقط روی راههای کاهش ناراحتی است.
یک نکته مهم را هم در نظر داشته باشید: هر نوع درد ارتودنسی الزاماً از یک علت ناشی نمیشود. درد ناشی از فشار دندان با زخمی که به دلیل تماس سیم یا براکت با گونه ایجاد شده، نیاز به برخورد متفاوتی دارد.
اگر در حال درمان هستید و درباره شرایط خود نیاز به ارزیابی تخصصی دارید، دکتر میترا قره گزلو متخصص ارتودنسی شمال تهران، میتواند بر اساس وضعیت دستگاه و دندانهای شما راهنمایی لازم را ارائه دهد.
۸ روش درمان خانگی برای درد ارتودنسی
۱. کمپرس سرد روی صورت
یکی از سادهترین گزینهها برای کاهش درد ارتودنسی دندان، استفاده از سرما در قسمت بیرونی صورت است. اگر کمپرس سرد آماده دارید، آن را روی گونه و در محدودهای که ناراحتی بیشتری احساس میکنید قرار دهید.
اگر کمپرس مخصوص ندارید، چند تکه یخ را داخل یک کیسه تمیز بگذارید و کیسه را داخل یک پارچه نازک بپیچید. یخ را مستقیماً روی پوست قرار ندهید.
سرما میتواند به صورت موقت احساس ناراحتی را کمتر کند و برای روزهای ابتدایی پس از تنظیم دستگاه گزینهای ساده است. انجمن متخصصان ارتودنسی آمریکا نیز کمپرس سرد را به عنوان یکی از روشهای خانگی برای کاهش ناراحتی ارتودنسی معرفی کرده است.
نکته
اگر کمپرس سرد ندارید، یک کیسه تمیز از مواد غذایی منجمد که داخل پارچه پیچیده شده باشد، میتواند نقش مشابهی داشته باشد. آن را مستقیماً روی پوست نگذارید.
۲. غذاهای نرم و خنک انتخاب کنید
وقتی دندانها حساس هستند، غذاهایی که به جویدن زیاد نیاز دارند میتوانند ناراحتی را بیشتر کنند. در این شرایط لازم نیست وعده غذایی خود را حذف کنید؛ فقط برای مدتی غذاهایی را انتخاب کنید که فشار کمتری به دندانها وارد میکنند.
گزینههای ساده عبارتند از:
ماست
پوره سیبزمینی
سوپ ولرم
تخممرغ
اسموتی
فرنی
برنج نرم
موز و میوههای نرم
غذا را نیز میتوانید به قطعات کوچکتر تقسیم کنید تا مجبور نباشید با دندانهای جلویی آن را گاز بزنید. منابع رسمی ارتودنسی نیز در روزهای پس از نصب یا تنظیم دستگاه، غذاهای نرم را توصیه میکنند.
اگر غذای خنک برای شما خوشایندتر است، ماست یا خوراکیهای نرم و سرد میتوانند گزینه مناسبی باشند. در مقابل، غذاهای بسیار سفت، چسبناک یا ترد علاوه بر افزایش فشار هنگام جویدن، میتوانند احتمال آسیب به براکت و سیم را نیز بیشتر کنند.
۳. آدامس بدون قند، در صورت تأیید متخصص
این روش کمی متفاوت است. تحقیقات نشان دادهاند که جویدن آدامس میتواند در بعضی بیماران دارای ارتودنسی ثابت، شدت ناراحتی را کاهش دهد و چند مرور نظاممند نیز این اثر را بررسی کردهاند.
اگر متخصص شما جویدن آدامس را برای نوع دستگاهتان مجاز دانسته است، از آدامس بدون قند و نرم استفاده کنید. آدامسهای خیلی سفت یا چسبناک انتخاب مناسبی نیستند.
اگر آدامس مخصوص ندارید، آدامس معمولی بدون قند میتواند از نظر اصل ماده مورد استفاده جایگزین باشد؛ مسئله اصلی این است که با دستگاه شما سازگار باشد و به براکتها نچسبد.
نکته: توصیههای مربوط به آدامس برای همه دستگاهها یکسان نیست. اگر براکت، سیم یا وسیله ارتودنسی خاصی دارید، دستور متخصص خودتان اولویت دارد.
۴. موم ارتودنسی برای سیم یا براکت آزاردهنده
گاهی چیزی که شما به عنوان «درد ارتودنسی» احساس میکنید، در واقع زخم یا تحریک لب، گونه یا زبان به دلیل تماس با براکت و سیم است. در این حالت، موم ارتودنسی میتواند یک لایه محافظ بین وسیله و بافت دهان ایجاد کند.
اگر موم ارتودنسی در اختیار ندارید، بهتر است سراغ مواد خانگی نامطمئن مانند پنبه، دستمال یا مومهای غیرخوراکی نروید. موم مخصوص ارتودنسی وسیلهای ارزان و کوچک است که معمولاً میتوان آن را از داروخانه یا مرکز درمانی تهیه کرد.
روش استفاده ساده است: دستها را بشویید، مقدار کمی موم بردارید، آن را بین انگشتان نرم کنید و روی قسمتی از براکت یا سیم که باعث اصطکاک شده قرار دهید. انجمن متخصصان ارتودنسی آمریکا نیز استفاده از موم را برای سیم یا براکت آزاردهنده توصیه میکند.
اگر سیم به شکل واضح بیرون زده یا براکت شکسته است، موم فقط یک راهحل موقتی برای راحتی بیشتر است و جای بررسی متخصص را نمیگیرد.
۵. شستوشوی دهان با آبنمک ولرم
اگر براکتها و سیمها باعث تحریک لب یا گونه شدهاند و داخل دهان زخمهای کوچکی ایجاد شده، شستوشوی دهان با آبنمک ولرم میتواند به آرام شدن این ناحیه کمک کند.
برای تهیه آن، یک لیوان آب ولرم را با مقدار کمی نمک مخلوط کنید و محلول را در دهان بچرخانید و سپس بیرون بریزید. آب نباید داغ باشد.
انجمن متخصصان ارتودنسی آمریکا و برخی مراکز درمانی ارتودنسی نیز آبنمک ولرم را برای ناراحتی و زخمهای خفیف ناشی از تماس دستگاه با بافت نرم پیشنهاد کردهاند.
اگر نمک در خانه ندارید، نیازی نیست برای تهیه یک جایگزین نامطمئن چیزی را با آب مخلوط کنید. شستوشوی معمول دهان با آب و رعایت بهداشت دهان، انتخاب سادهتری است تا زمانی که بتوانید با متخصص خود مشورت کنید.
۶. مسکنهای بدون نسخه، فقط در صورت مناسب بودن برای شما
اگر ناراحتی قابل توجه است، بعضی مسکنهای بدون نسخه مانند استامینوفن (پاراستامول) یا ایبوپروفن میتوانند برای کنترل درد استفاده شوند. مطالعات بالینی و مرورهای نظاممند نیز اثر مسکنها، از جمله ایبوپروفن و استامینوفن، را در کاهش درد ارتودنسی بررسی کردهاند.
اما این بخش با روشهایی مثل کمپرس سرد یا غذای نرم تفاوت دارد. مناسب بودن یک دارو به سن، سابقه بیماری، داروهای مصرفی، حساسیت دارویی و شرایط فرد بستگی دارد؛ بنابراین دوز مصرفی را از روی یک مقاله اینترنتی تعیین نکنید.
اگر قبلاً پزشک یا داروساز به شما گفته است که میتوانید از یک مسکن بدون نسخه استفاده کنید، همان دستور یا دستور روی بستهبندی را رعایت کنید. در صورت تردید، بهخصوص برای کودکان، بارداری، بیماریهای زمینهای یا مصرف داروهای دیگر، ابتدا با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
۷. بهداشت دهان را متوقف نکنید
وقتی دندانها حساس هستند، ممکن است وسوسه شوید مسواک زدن را کمتر کنید. این کار میتواند شرایط دهان را بدتر کند، بهخصوص زمانی که براکت و سیم محل تجمع پلاک بیشتری ایجاد میکنند.
مسواک زدن با دقت و تمیز کردن اطراف براکتها و بین دندانها همچنان باید ادامه داشته باشد. اگر مسواک معمولی برایتان ناراحتکننده است، با فشار کمتر و آرامتر تمیز کنید؛ اما تمیز کردن دندانها را به طور کامل کنار نگذارید.
تمیزی مناسب دندانها و لثهها بخش مهمی از مراقبت در طول درمان ارتودنسی است و منابع NHS نیز بر ادامه بهداشت دهان در دوره استفاده از براکت تأکید دارند.
۸. فشار اضافی روی دندانها را موقتاً کمتر کنید
گاهی لازم نیست کار خاصی انجام دهید؛ کافی است چیزی که درد را تحریک میکند برای مدتی کنار بگذارید.
در روزهایی که دندانها حساس هستند:
با دندانهای جلویی غذا را گاز نزنید.
غذا را به قطعات کوچک تقسیم کنید.
خوراکیهای خیلی سفت را کنار بگذارید.
از غذاهای چسبناک و بسیار جویدنی دوری کنید.
اگر یک سمت دهان حساستر است، فشار زیادی روی همان ناحیه وارد نکنید.
این توصیه فقط برای راحتی نیست. غذاهای سخت و چسبناک میتوانند باعث آسیب به براکت یا سیم نیز شوند.
اگر در حال درمان با الاینر شفاف هستید، محدودیتهای غذایی با براکت ثابت یکسان نیست؛ در این حالت باید دستور مربوط به خارج کردن و استفاده مجدد از الاینر را طبق برنامه متخصص دنبال کنید. انجمن متخصصان ارتودنسی آمریکا نیز درباره تفاوت مراقبت از الاینرها و براکتهای ثابت توصیههای جداگانه دارد.
همچنین مطالعه کنید: درد ارتودنسی چقدر طول میکشد و چه زمانی باید نگران شد؟
خلاصه ۸ روش درمان خانگی برای درد ارتودنسی
روش | مناسب برای | اگر وسیله مخصوص ندارید |
|---|---|---|
کمپرس سرد | ناراحتی و حساسیت عمومی | یخ داخل کیسه و پارچه |
غذای نرم و خنک | حساسیت هنگام جویدن | ماست، تخممرغ، پوره و سوپ نرم |
آدامس بدون قند | برخی بیماران با براکت ثابت | فقط در صورت تأیید متخصص |
موم ارتودنسی | تماس سیم و براکت با گونه و لب | جایگزین خانگی نامطمئن توصیه نمیشود |
آبنمک ولرم | زخم و تحریک خفیف بافت نرم | در صورت نبود نمک، آب ساده |
مسکن بدون نسخه | درد قابل توجه | طبق نظر پزشک/داروساز یا بروشور |
بهداشت دهان | ناراحتی همراه با التهاب لثه و تجمع پلاک | مسواک معمولی با فشار ملایم |
کاهش فشار هنگام خوردن | حساسیت هنگام گاز زدن و جویدن | قطعهقطعه کردن غذا |
اگر درمان خانگی درد ارتودنسی را کم نکرد، چه زمانی به متخصص مراجعه کنیم؟
درمان خانگی برای ناراحتیهای معمول طراحی شده است، نه برای هر نوع درد یا مشکل دستگاه. اگر با وجود مراقبتهای ساده، درد شدید، غیرمعمول یا رو به افزایش است، بهتر است به جای ادامه دادن روشهای خانگی، با متخصص ارتودنسی تماس بگیرید.
همچنین در صورت مشاهده این موارد، بررسی دستگاه اهمیت بیشتری پیدا میکند:
سیم شکسته یا بیرونزده
براکت شل یا جداشده
وسیلهای که دیگر درست روی دندان قرار نمیگیرد
زخم یا تحریک شدید و مداوم
تورم قابل توجه
درد شدید در یک نقطه مشخص
دردی که به جای بهتر شدن، بیشتر میشود
انجمن متخصصان ارتودنسی آمریکا توصیه میکند در صورت وجود براکت شکسته، سیم آزاردهنده، وسیله شل یا ناراحتی غیرمعمول، با متخصص ارتودنسی تماس گرفته شود.
حتما توجه کنید!
اگر درد با تورم قابل توجه، تب، مشکل در بلع یا تنفس، خونریزی شدید یا آسیب جدی به صورت همراه است، موضوع دیگر صرفاً «درد معمول ارتودنسی» محسوب نمیشود و باید ارزیابی پزشکی یا دندانپزشکی مناسب انجام شود.
یک مثال ساده
فرض کنید فردی یک روز بعد از تنظیم براکتها هنگام غذا خوردن احساس ناراحتی دارد. انتخاب غذای نرم، کمپرس سرد و پرهیز موقت از خوراکیهای سفت میتواند از اقدامات سادهای باشد که در چنین شرایطی به کار میرود.
حالا اگر همین فرد متوجه شود یک سیم تیز به داخل گونهاش فرو میرود، مسئله متفاوت است. در این حالت موم ارتودنسی میتواند موقتاً تماس سیم با گونه را کمتر کند، اما خود سیم یا براکت باید توسط متخصص بررسی شود.
درمان خانگی برای درد ارتودنسی؛ چه روشی برای شما مناسبتر است؟
برای ناراحتی معمول دندانها، معمولاً سادهترین کارها شروع مناسبی هستند: غذای نرم، کمپرس سرد و کاهش فشار هنگام جویدن. اگر مشکل اصلی تماس براکت یا سیم با لب و گونه است، موم ارتودنسی و آبنمک ولرم بیشتر کاربرد دارند.
اگر درد قابل توجه است، مسکنهای بدون نسخه نیز ممکن است برای بعضی افراد گزینه باشند، اما مصرف آنها باید با توجه به شرایط فردی انجام شود. در صورت شکستن دستگاه، درد غیرمعمول یا بدتر شدن علائم، ادامه درمان خانگی جایگزین بررسی متخصص نیست.
اگر در کلینیک ارتودنسی تحت درمان هستید و درباره ناراحتی ایجادشده در دستگاه خود سوال دارید، بهتر است قبل از هر تغییر یا دستکاری دستگاه با تیم درمانی خود تماس بگیرید.
برای افرادی که به دنبال مشاوره تخصصی درباره ارتودنسی شمال تهران هستند نیز ارزیابی حضوری میتواند مشخص کند که ناراحتی ایجادشده از کدام بخش دستگاه ناشی شده و آیا نیاز به تنظیم یا ترمیم دارد.
اگر از اینویزیلاین استفاده میکنید، نوع ناراحتی و نحوه مراقبت ممکن است با براکت ثابت متفاوت باشد و بهتر است دستورالعمل اختصاصی متخصص خود را در اولویت قرار دهید.
درمان خانگی برای درد ارتودنسی؛ جمعبندی روشهای کاهش ناراحتی
برای کاهش ناراحتی ارتودنسی همیشه لازم نیست سراغ اقدامات پیچیده بروید. کمپرس سرد، غذای نرم، کاهش فشار هنگام جویدن، موم ارتودنسی و شستوشوی آبنمک از روشهای سادهای هستند که میتوانند بسته به نوع ناراحتی کمککننده باشند. در بعضی بیماران نیز آدامس بدون قند یا مسکن مناسب میتواند مطرح باشد، اما هر دو مورد باید با توجه به شرایط درمان و وضعیت فرد استفاده شوند.
اگر با وجود این اقدامات درد شدید باقی ماند، روند آن بدتر شد یا مشکلی در براکت و سیم ایجاد شد، بهتر است علت آن توسط متخصص بررسی شود. هدف از درمان خانگی، راحتتر کردن دوره ناراحتی است، نه جایگزین کردن آن با ارزیابی تخصصی.
اگر درباره ناراحتی ایجادشده در طول درمان سوال دارید، میتوانید برای بررسی شرایط دندانها و دستگاه ارتودنسی و دریافت راهنمایی متناسب با وضعیت خود، برای مشاوره با دکتر قره گزلو اقدام کنید.
